อัญชัน

อัญชัน ! ประโยชน์ สรรพคุณ และข้อควรระวังที่ควรรู้

อัญชัน

อัญชัน หรือ ดอกอัญชัน เป็นหนึ่งในพืชที่คนไทยรู้จักกันเป็นอย่างดี และเป็นหนึ่งในพืชที่สามารถพบเห็นได้ทั่วไป ซึ่งหลายๆ คนอาจเคยพบเห็นบริเวณข้างทางเดินอยู่เป็นประจำ “อัญชัน” มีชื่อเรียกในภาษาอังกฤษว่า “Butterfly pea” มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า “Clitoria ternatea L.” และยังมีชื่อเรียกอื่นๆ อีก อาทิ แดงชัน, เอื้องชัน และเองชัญ เป็นต้น เป็นพืชที่สามารถปลูกได้ทั่วไปในพื้นที่เขตร้อน ส่วนในเรื่องของถิ่นกำเนินของอัญชันนั้น คาดกันว่า อัญชัน น่าจะมีถิ่นกำเนิดอยู่ในทวีปอเมริกาใต้

ลักษณะของอัญชัน

อัญชันเป็นไม้เถาเลื้อยเนื้ออ่อนที่ใช้ยอดเลื้อยพัน มีอายุที่ค่อนข้างสั้น ตัวลำต้นมีขนนุ่มปกคลุม ลักษณะใบของอัญชันจะประกอบกันแบบขนนก เรียงกับแบบตรงกันข้าม โดยมีความยาวอยู่ที่ประมาณ 6-12 เซนติเมตร ตัวใบย่อยของอัญชันจะมีลักษณะเป็นรูปไข่ประมาณ 5-7 ใบ กว้างประมาณ 2-3 เซนติเมตร ยาวประมาณ 3-5 เซนติเมตร ปลายของใบจะมีลักษณะแหลม โคนใบมีความมน ส่วนผิวใบด้านล่างจะมีขนหนาปกคลุมอยู่

ดอกอัญชันนั้นมีหลายสีด้วยกัน แต่ที่เห็นได้บ่อยๆ เลยคือ ดอกสีขาว ฟ้าและม่วง มีลักษณะของดอกเป็นดอกแบบเดี่ยวๆ รูปทรงมีความคล้ายกับฝาหอยเชลล์ ออกเป็นคู่ตามซอกของใบ มีกลีบดอกประมาณ 5 กลีบ เมื่อดอกบานเต็มที่จะมีความยาวประมาณ 2.5-3.5 เซนติเมตร กลีบดอกคลุมรูปกลม ปลายดอกมีความเว้าเป็นแอ่ง ตรงกลางดอกมีสีเหลือง มีทั้งที่เป็นดอกแบบซ้อนและดอกแบบลา ดอกชั้นเดียวจะมีกลีบขั้นนอกขนาดใหญ่ กลางกลีบมีเหลือง ส่วนกลีบชั้นในจะมีขนาดเล็ก แต่ดอกซ้อนกลีบดอกมีขนาดที่เท่ากัน โดยซ้อนเวียนกันเป็นเกลียว ดอกอัญชันจะออกดอกเกือบตลอดทั้งปี ส่วนผลอัญชันจะมีลักษณะเป็นฝักแบน แห้งแตก มีขนาดความกว้างประมาณ 1-1.5 เซนติเมตร ยาวประมาณ 5-8 เซนติเมตร เมล็ดของอัญชันจะเป็นรูปไต สีดำ 5-10 เมล็ด

ประโยชน์ของอัญชัน

  1. ใช้ทำเป็นอาหารและเครื่องดื่ม ดอกอัญชัน สามารถนำมาใช้เพื่อทำเป็นเครื่องดื่มประเภทชาได้ หรือนำมาทำเป็นเครื่องดื่มช่วยดับกระหายก็ได้ นอกจากนี้ ยังสามารถนำมาใช้แทนผักเพื่อจิ้มกินกับน้ำพริก หรือนำมาชุบแป้งทอดก็ได้ หรือ จะนำมาใช้เพื่อทำเป็นสีผสมอาหารก็ได้ อาทิ ขนมดอกอัญชัน ข้าวดอกอัญชัน เป็นต้น โดยอัญชันจะให้สีธรรมชาติที่เป็นสีม่วงหรือสีน้ำเงิน
  2. ใช้ปลูกเพื่อประดับรั้วบ้านเพื่อความสวยงาม ซึ่งก็นิยมปลูกอัญชันเพื่อทำเป็นรั้วบ้านกันพอสมควรเลยทีเดียว
  3. ใช้ทำเป็นยาสมุนไพร อัญชันเป็นพืชที่มีสรรพคุณทางสมุนไพรหลายอย่าง แต่เราจะเห็นได้บ่อยๆ คือ นำมาใช้เพื่อปลูกขนและดูแลรักษาผม

สรรพคุณของอัญชัน

  1. อัญชัน มีสารที่ช่วยต่อต้านอนุมูลอิสระในร่างกาย ช่วยชะลอวัยและริ้วรอยของวัย อีกทั้งยังช่วยต่อต้านการเป็นมะเร็งชนิดต่างๆ ด้วย
  2. ช่วยบำรุงร่างกายและเสริมสร้างภูมิคุ้มกันให้กับร่างกาย อาทิ บำรุงสมอง เพิ่มการไหลเวียนของเลือด เพิ่มพลังงานให้กับร่างกาย บำรุงสายตา แก้อาการตาฟาง ตะแฉะ ทำให้การมองเห็นนั้นมีประสิทธิภาพดียิ่งขึ้น
  3. อัญชัน ช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดโรคหรือภาวะต่างๆ ที่เป็นอันตรายต่อร่างกาย อาทิ เส้นเลือดอุดตัน โรคหัวใจ โรคหลอดเลือดหัวใจอุดตัน โรคเส้นเลือดสมองตีบ
  4. ช่วยรักษาโรคต่างๆ อาทิ อาการผลร่วง ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือดสำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวาน แก้อาการฟกช้ำดำเขียว เป็นต้น
  5. อัญชัน ช่วยป้องกันโรคที่เกี่ยวกับตา อาทิ โรคต้อกระจก ต้อหิน ตาเสื่อมจากโรคเบาหวาน และยังช่วยป้องกันโรคอื่นๆ ด้วย อาทิ ป้องกันอาการเหน็บชาตามนิ้วมือนิ้วเท้า
  6. ใช้ทำเป็นสมุนไพรเพื่อเป็นยาหยอดตา หยอดหู ใช้ถูฟันแก้อาการปวดฟันและทำให้ฟันแข็งแรง หรือใช้เป็นยาระบายขับปัสสาวะหรือแก้อาการปัสสาวะพิการ
  7. นิยมใช้อัญชันทาคิ้ว ทาหัว ใช้เป็นยาปลูกผม ปลูกขนช่วยให้ดกดำเงางามยิ่งขึ้น และยังใช้เป็นส่วนผสมในการผลิตครีมนวด ยาสระผม เป็นต้น
  8. อัญชันยังมีคุณสมบัติช่วยล้างสารพิษและของเสียออกจากร่างกายด้วย

อัญชันกับข้อควรระวังที่ควรรู้

  1. ในการใช้อัญชันสำหรับรับประทานเป็นอาหารนั้น จะต้องปรุงสุกหรือนำมาผ่านความร้อนให้สุกทุกครั้ง อย่ารับประทานเป็นพืชสดเป็นอันขาด เพราะบริเวณขั้วดอกนั้น จะมียางซึ่งมีฤทธิ์ความเป็นกรด ที่อาจทำให้การระคายเคืองในลำคอและระบบทางเดินทางอาหารได้
  2. อัญชันทำให้ไตทำงานหนัก ด้วยเหตุที่อัญชันนั้นเป็นพืชที่นำมาใช้เป็นสีผสมอาหารได้ ด้วยเหตุนี้เอง ไตจึงต้องทำงานหนักเพื่อทำการขับสีที่มากับดอกอัญชัน ดังนั้น จึงควรรับประทานแต่เพียงพอเหมาะเท่านั้น
  3. อัญชันมีฤทธิ์ในการละลายลิ่มเลือด ด้วยเหตุนี้ ผู้ที่ป่วยเป็นโรคที่เกี่ยวกับเลือด โดยเฉพาะผู้ที่เป็นโรคโลหิตจาง ควรหลีกเลี่ยงในรับประทานดอกอัญชัน ถึงแม้ว่าจะไม่มีรายงานทางการแพทย์ถึงผลกระทบโดยชัดเจน แต่ด้วยฤทธิ์ในการละลายลิ่มเลือดของดอกอัญชัน ก็ควรหลีกเลี่ยงจะดีกว่า
  4. หลีกเลี่ยงการรับประทานดอกอัญชันในขณะที่มีการใช้ยาด้านการแข็งตัวของเลือด เนื่องจากจะไปลดประสิทธิภาพของยาให้ลดลง
  5. สำหรับผู้ที่มีภาวะการแพ้เกสรดอกไม้ ไม่ควรใช้ดอกอัญชันหรือหลีกให้ห่าง เพราะดอกอัญชันนั้น สามารถฟุ้งกระจายเกสรได้ง่าย ซึ่งจะทำให้ไปกระตุ้นการแพ้เกสรดอกไม้ได้ ดังนั้น ผู้ที่มีภาวะการแพ้เกสรดอกไม้ จึงไม่ควรยุ่งเกี่ยวกับดอกอัญชัน

จากที่ได้กล่าวมาเกี่ยวกับ อัญชัน คุณคงได้เห็นแล้วว่า มันมีประโยชน์และสรรพคุณมากขนาดไหน ไม่ว่าจะนำมาเป็นอาหารเพื่อเสริมสร้างสุขภาพ ทำเป็นยาสมุนไพรเพื่อป้องกันและดูแลรักษาโรคต่างๆ หรือจะนำมาใช้เป็นไม้ประดับก็ได้เช่นเดียวกัน ไม่ว่าคุณจะใช้อัญชันในแบบใด ก็ล้วนแล้วแต่ดีงามทั้งสิ้น แต่ก็ต้องไม่ลืมสิ่งที่ต้องระวังเช่นเดียวกัน โดยเฉพาะผู้ที่แพ้เกสรดอกไม้ เพราะดอกอัญชันก็เป็นหนึ่งในดอกไม้ที่กระจายเกสรได้ง่ายและมีผลต่อผู้ที่แพ้เกสรดอกไม้ได้เหมือนกัน